ورود     ثبت نام
Skip Navigation Links
خانه
اطلاع‌رسانیExpand اطلاع‌رسانی
هنرمندانExpand هنرمندان
درباره استانExpand درباره استان
واحدهای هنریExpand واحدهای هنری
منابع محتوایی Expand منابع محتوایی
تولیداتExpand تولیدات
درباره ماExpand درباره ما
جشنوارهExpand جشنواره
 
 

 

ویس و رامین
" منظومه ی دلاویز " ویس و رامین " ازداستان های روزگار اشکانیان است که متن آن به زبان پهلوی بوده و فخرالدین اسعد گرگانی در میان سا ل های 432 و 446 ه . ق آن را به بحر هزج مسدس مقصور (یامحذوف)فاعیلن مفاعیلن مفاعیل به نظم کشیده است"...
تعداد مشاهده : 3217 مقالات ادبی  شنبه، 18 آبان 1387  10:14:05

 

" منظومه ی دلاویز " ویس و رامین " ازداستان های روزگار اشکانیان است که متن آن به زبان پهلوی بوده و فخرالدین اسعد گرگانی در میان سا ل های 432 و 446 ه . ق آن را به بحر هزج مسدس مقصور (یامحذوف)فاعیلن مفاعیلن مفاعیل به نظم کشیده است" (1) شمار ابیات منظومه ویس و رامین با توجه به نسخ متعدد ، بین 8904 تا 9045 بیت گمان زده می شود . نگارنده ی مجمل التواریخ و القصص این قصه را به عهد شاپور پسر اردشیر بابکان منسوب دانسته و نوشته است " : اندر عهد شا پور اردشیر، قصه ی ویس و رامین بوده است . موبد برادر رامین صاحب طرفی بود از دست شاپور، به مرو نشستی و خراسان و ماهان به فرمان او بود(2)".

ویس و رامین فخرالدین اسعد از لحاظ قدمت سومین مثنوی موجود و نخستین منظومه ی عاشقانه است که از گزند فتنه های روزگار ایمن مانده و به تمامی به دست ما رسیده است.(3)

استاد مجتبی مینوی بر این عقیده است که ": فخرالدین گرگانی که این منظومه را سروده است استاد پیشقدم غالب شعرای ما در قصه سرایی به نظم بوده است . همچنان که بعد از فردوسی هر کسی که از خواست منظومه ی حماسی بسراید بحر متقارب را برای منظومه ی خود اختیار کرده، پس از فخرالدین گرگانی هم شعرایی که می خواستند داستان های عاشقانه ی منظوم انشا کنند، غالباً به بحر هزج شعر می گفتند که وزن داستان ویس و رامین است(4)".

در ملاقا ت هایی که میان فخرالدین اسعد گرگانی و ابوالفتح مظفر نیشابوری، حاکم اصفهان، دست می داد یک روز سخن از داستان ویس و رامین به میان آمد در این مذاکره ابولفتح از فخرالدین اسعد خواستار شد تا این داستان را به زیور نظم بیاراید، در نتیجه شاعر به ترجمه ی آن از پهلوی به فارسی و درآوردن آن به نظم همت گماشت .( 5) ویس و رامین با ابیاتی در ستایش یزدان، آغاز شده و با نعت پیامبر)ص( و مدح و بیان اصل داستان ادامه یافته است.

"به طور اجمال موضوع داستان ویس و رامین از این قرار است : ویس، دختر شهرو، و رامین، برادر شاه موبد، عشق سوزان، شهوانی و افسار گسیخته به هم ابراز می دارند. اما در کامیابی آنها موانع بسیاری در پیش است ابتدا ویس، نامزد برادر خود": ویرو " است. در دنباله ی گیر و دارهایی که شاه پیری" موبد " شیفته ی او می شود و ویس را به زنی می گیرد. دایه ی ویس، شاه موبد را افسون می کند و بعد میانجی می شود و وسیله ی زندگی ویس و رامین را فراهم می آورد".

از این به بعد، موضوع اساسی کتاب که داستان عشق ویس و رامین است، شروع می شود. مانع بزرگ شاه موبد است و عاشق و معشوق ازجدایی هایی که میان آنها می افتد پیوسته گله مند هستند. بالاخره پس از یک رشته ماجرا و کامجویی و ناکامی، رقیب که شاه موبد است، د ر اثر پیش آمدی در شکارگاه در می گذرد و عاشق و معشوق به مراد می رسند و در آخر داستان پس از مرگ ویس، رامین در آتشکده ای معتکف میشود"(6)

صاحب نظران دربار ه ی این منظومه بر این عقید ه اند که ":قصه ی ویس و رامین تا دورانی که فخرالدین اسعد به سرودن آن تصمیم گرفت، به زبان پهلوی بوده است و در این مسأله تردید جایز نیست(7)".

به عقیده ی استاد فروزا ن فر "چنانکه از آغاز داستان بر می آید فخرالدین خط و زبان پهلوی هم می خوانده و می دانسته و داستان ویس و رامین را از یک اصل پهلوی ترجمه نموده و در اشتقاق بعضی از کلمات دم از پهلو ی دانی خود زده است:

زبان پهلوی هر کو شناسد
خراسان آن بُوَد کز وی خور آسد
خراسان پهلوی باشد خور آمد
عراق و پارس را زو خور برآمد
خراسان را بود معنی خورآیان
کجا زو خور برآید سوی ایران(8)

پروفسور ولادیمیر مینورسکی در این باره معتقد است که... ":داستان به زبان پهلوی بوده و برخی از سخندانان آن را به فارسی ترجمه کرده بودند(9)"...

استاد بهرام فرهوشی می نویسد : " ازدیگر نوشته های گران بها که از یک آبشخور پهلوی برخاسته ، داستان " ویس و رامین " است که فخرالدین اسعد استرابادی گرگانی آن را از یک داستان پهلوی به شعر فارسی روان دل انگیز درآورده است(10)".

تأثیر زبان پهلوی درمنظومه ی ویس و رامین موجب شده است که صورت اصیل و کهنه ی بسیاری از واژه ها را در کتاب خویش حفظ کند و علاوه بر آن، سادگی و بی پیرایگی نثر پهلو ی ، شعر را روان و ساده و بی تکلف سازد. این روانی و سادگی در به کار بردن واژه های ساده ی زبان، یکی از جالب ترین ویژگی های شعر ویس و رامین است.

این رعایت سادگی تا حدی است که شاعر وقتی به صنعت گری می پردازد باز خواننده احساس تکلف نمی کند و چنین می پندارد که شاعر در صنعت های بدیعی قصدی نداشته و خود به خود سخن وی دارای این اعتبار گشته است(11)".

صور خیال در این منظومه ی پرفراز و نشیب عاشقانه بسیار متنوع و گوناگون است ... مهم ترین خصوصیت برجسته ی تصاویر شعر او، کوششی است که در راه مادی کردن بسیاری از معانی و حالات دارد ... و چنین است که در شعر او بسیاری از حالات روحی در قالبی مادی و حسی ادا شده است و مملوس می نماید.

تنوع تصویرها در شعر فخرالدین آشکار است و بسیاری از صور خیال برای اولین بار در شعر فارسی عرضه شده ... وی در همه ی قسمت های داستان خود به خلق و ابداع تصاویر، در شکل های مختلف استعاره، تشبیه، تمثیل و اغراق کوشیده است(12)"...

از توصیف های بسیار جالب و با ارزش ویس و رامین وصفی است که از" شب " به دست داده است . به طوری که بر شاعران پس از وی به ویژه نظامی گنجوی تأثیر گذارده است:

شبی تاریک و آلوده به قطران
سیاه و سهمگین چون روز هجران
به روی چرخ بر چون توده ی نیل
به روی خاک بر چون***رای بر پیل
سیه چون اندوه و نازان چو امید
فرو هشته چو پرده پیش خورشید
تو گفتی شب به مغرب کنده بد چاه
به چاه افتاده مهر از چرخ ناگاه
هوا بر سوگ او جامه سیه کرد
سپهر از هر سوی جمع سپه کرد
سپه را سوی مغرب برد هموار
که آن جا بود در چه مانده سالار(13)


چاپ های ویس و رامین
نخستین چاپ منظومه ی"ویس و رامین " به کوشش کپتان ولیم ناسولیس صاحب captain w.nassau lees و منشی احمدعلی صاحب به سال- 65 1864 در کلکته به چاپ رسید.

دومین چاپ ویس و رامین را استاد شادروان مجتبی مینو ی ، به سال 1314 ، تصحیح نموده و به چاپ رسانده است.

سومین چاپ" ویس و رامین" با مقدمه ی مبسوط و حواشی و تعلیقات و فرهنگ واژ ه ها و فهرست های سه گانه، به اهتمام محمد جعفر محجوب، به د ی ماه 1337 از سوی، بنگاه نشر اندیشه و کتابخانه ی ابن سینا، در تهران منتشر گردید . اساس چاپ دکتر محجوب همان نسخه ی مصحح 1314 استاد شادروان مجتبی مینوی است با نگرشی به چاپ ناسولیس و مطابقه ی آن . چنانکه گذشت مقدمه ی شادروان محجوب بسیار گسترده و دراز دامن و سودمند است.

چهارمین چاپ "ویس و رامین " همان است که به تصحیح دانشمندان گرجستانی آقایان ماگالی تودوا و الکساندر گواخاریا در سلسله انتشارات بنیاد ایران به سال 1349 به چاپ رسید.

پنجمین چاپ" ویس و رامین " با مقدمه و تصحیح و تحشیه ی
دکتر محمد روشن به سال 1377 از سوی انتشارات" صدای معاصر
به چاپ رسیده است.(14) "

منابع
-1 محمد روشن، ویس و رامین، صدای معاصر، چاپ دوم، تهران،1381 ، ص 7.
-2 ذبیح ا... صفا، تاریخ ادبیات در ایران، ج 2، ابن سینا، چاپ چهارم ، تهران 1347.
-3 محمدجعفر محجوب، ویس و رامین، بنگاه نشر اندیشه، تهران 1337 ، ص 8.
-4 همان، ص . 18
-5 ذبیح ا... صفا، همان جا.
-6 محمد روشن، همان، ص 382.
-7 محمدجعفر محجوب، همان، ص 18.
-8 محمد روشن، همان، ص 18.
-9 محمدجعفر محجوب، همان، ص 396.
-10 بهرام فره وشی، فرهنگ زبان پهلوی، دانشگاه تهران، چاپ چهارم، 1381 ، ص 13.
-11 محمدجعفر محجوب، همان، ص 23.
-12 محمدجرضا شفیعی کدکنی، صور خیال در شعر فارسی، آگاه،
چاپ پنجم، تهران، 1372 ، ص .567 -564
-13 محمدجعفر محجوب، همان، ص 30.
. -14 محمد روشن، همان، ص 14-12.

نوشته : تقی امینی مفرد
 



 
 
 
[ نام ]
   
[ ایمیل ]
   
   
 
 
 
     

تمام حقوق این سایت متعلق به حوزه هنری گلستان می‌باشد | نقشه سايت